Намаз — мұсылманның күнделікті өміріндегі ең маңызды құлшылықтардың бірі. Әрбір парыз намаз белгілі бір уақытқа бекітілген. Алайда кейде адам ұйықтап қалу, ұмыту немесе басқа себептерге байланысты намазын уақытында оқи алмай, кейін қаза етуіне тура келеді. Осындай жағдайда «Қаза намазын тәуліктің кез келген уақытында оқуға бола ма?» деген сұрақ туындайды.
Ханафи мәзһабында намаз оқуға тыйым салынатын арнайы уақыттар бар. Сондықтан қаза намазын өтеу кезінде де осы уақыттарды ескеру қажет.
Алла Тағала Құран Кәрімде былай дейді:
﴿إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَوْقُوتًا﴾
«Расында, намаз мүміндерге белгілі уақытта парыз етілді» (Ниса сүресі, 103-аят).
Бұл аят намаздың белгілі уақыттарға бекітілген құлшылық екенін білдіреді. Қаза болған намазды өтеу де мұсылманның міндеті болғандықтан, оны себепсіз кейінге қалдырмай орындауға тырысқан жөн. Бірақ қаза намазын өтеудің өзінде тыйым салынған уақыттарға қатысты үкімдер бар.
Ханафи мәзһабында намаз оқуға қатаң тыйым салынатын үш уақыт көрсетіледі.
Біріншісі — күн шығып келе жатқан уақыт. Күн көкжиектен көтеріліп келе жатқан сәтте қаза намазын өтеуге болмайды. Күн толық көтеріліп, тыйым салынған кезең аяқталғаннан кейін намаз оқуға болады. Нақты уақыт күннің шығуына және жергілікті намаз кестесіне байланысты өзгереді.
Екіншісі — күннің дәл төбеге келген қысқа мезеті. Бұл уақыт бесін намазының уақыты кірер алдындағы күннің зәуәл кезеңіне сәйкес келеді. Осы қысқа мезетте қаза намазын өтеуден тыйылу қажет. Кезең аяқталып, бесін уақыты кіргеннен кейін намаз оқуға болады.
Үшіншісі — күн батып бара жатқан уақыт. Күн көкжиекке жақындап, бату кезеңіне кірген кезде қаза намазын оқуға болмайды. Бұл мезетті де жергілікті намаз кестесі арқылы анықтаған дұрыс.
Пайғамбарымыз ﷺ күннің шығуы мен батуына байланысты белгілі уақыттарда намаз оқудан тыйған. Бұл жөнінде Сахих Муслимде хадистер келген. Сондықтан мұсылман қаза намазын өтеуге асыққанымен, шариғатта көрсетілген уақыттарды ескеруі керек.
Сонымен қатар таң намазынан кейін күн шыққанға дейін және екінті намазынан кейін күн батқанға дейін нәпіл намаз оқуға қатысты шектеулер бар. Алайда қаза намазының үкімі мен нәпіл намаздың үкімін бірдей деп қарастыруға болмайды. Ханафи мәзһабында үш негізгі тыйым салынған уақыттан тыс кезде қаза намазын өтеуге болады.
Мысалы, адам таң намазын өткізіп алғанын күн көтерілгеннен кейін есіне түсірсе, сол қазасын өтей алады. Ал күн енді ғана шығып келе жатқан сәтте есіне түссе, тыйым салынған уақыттың аяқталуын күткен дұрыс. Сол сияқты күн батып бара жатқан кезде де қаза намазын оқуға кіріспей, тиісті уақыттың өтуін күту қажет.
Қаза намаздары көп адам оларды өтеу үшін күнделікті жоспар құра алады. Мысалы, күн сайын белгілі бір мөлшерде қаза намазын оқып, орындағанын белгілеп отыру пайдалы. Бірақ қаза намазын өтеуге кіріскенде қазіргі уақыттағы парыз намаздарын өткізіп алмауға ерекше мән беру керек.
Егер адам қанша намазы қаза болғанын нақты білмесе, шамамен есептеп, біртіндеп өтеуге күш салғаны жөн. Құлшылықтағы тұрақтылық адамның міндетін орындауына көмектеседі.
Қорытындылай келе, Ханафи мәзһабы бойынша қаза намазын күннің шығуы, дәл төбеге келуі және батып бара жатқан үш тыйым салынған уақытында өтеуге болмайды. Басқа уақытта қаза намазын өтеуге болады. Намаз уақыттары маусымға қарай өзгеретіндіктен, жергілікті мешіттің сенімді намаз кестесіне сүйенген дұрыс.
Павлодар облыстық орталық мешітінің найб имамы
Арман АЙДАРҒАЗЫҰЛЫ
