ЖАСТАРДЫ ЖАТ ДІНИ ЫҚПАЛДАН ҚАЛАЙ ҚОРҒАЙМЫЗ

ЖАСТАРДЫ ЖАТ ДІНИ ЫҚПАЛДАН ҚАЛАЙ ҚОРҒАЙМЫЗ

50
10 мин
ЖАСТАРДЫ ЖАТ ДІНИ ЫҚПАЛДАН ҚАЛАЙ ҚОРҒАЙМЫЗ

Қазіргі қоғамда жастар тәрбиесі мен олардың рухани қауіпсіздігі – аса маңызды мәселелердің бірі. Ақпарат ағыны күшейіп, әлеуметтік желілер күнделікті өмірдің ажырамас бөлігіне айналған заманда жас буын түрлі діни түсініктермен, көзқарастармен және идеологиялық бағыттармен бетпе-бет келуде. Мұндай жағдайда жастардың діни сауатын арттыру, дұрыс ақпаратты ажырата білуге үйрету және ұлттық рухани құндылықтарды бойына сіңіру – баршамызға ортақ міндет.

Дін – адамды ізгілікке, сабырлылыққа, мейірімділікке және жауапкершілікке тәрбиелейтін рухани құндылық. Алайда діни ұғымдарды үстірт түсіну, білімсіз пікірге еріп кету немесе дінді өз мақсатына пайдаланатын топтардың ықпалына түсу жастардың дүниетанымына кері әсер етуі мүмкін. Сондықтан мәселенің түпкі шешімі діннен алыстау емес, керісінше, дінді дұрыс әрі терең түсіндіруде жатыр.

Діни білім – рухани иммунитеттің негізі

Қасиетті Құранда: «Адамдарды Раббыңның жолына даналықпен және көркем үгіт арқылы шақыр. Әрі олармен көркем түрде пікір таластыр» делінеді («Нахыл» сүресі, 125-аят) [1]. Бұл аят діни насихаттың әдеппен, даналықпен және түсіністікпен жүргізілуі керектігін аңғартады.

Пайғамбарымыз Мұхаммедтің (с.ғ.с.): «Алла Тағала кімге жақсылық қаласа, оны дінде терең түсінікке ие етеді» деген хадисі де діни білімнің маңызын айқындайды [2]. Демек, дінге қатысты кез келген мәселені әлеуметтік желідегі қысқа бейнероликтерден немесе белгісіз адамдардың жазбаларынан үйрену жеткіліксіз. Діни сауат сенімді дереккөздерге, білікті мамандардың түсіндіруіне және жүйелі білімге сүйенуі тиіс.

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы ұстанатын дәстүрлі діни бағыттың негізінде Әбу Ханифа мәзһабы мен Имам Матуриди ақидасы жатыр. Бұл діни мектептер ғасырлар бойы мұсылман жұртының діни танымын қалыптастырып, шариғат мәселелерін түсіндіруде маңызды орын алды [3; 4].

Әбу Ханифа бастаған ғалымдар діни мәселелерді Құран мен сүннетке сүйене отырып, терең білім және ғылыми әдіс арқылы қарастырды. Ал Имам Матуриди сенім мәселелерін түсіндіруде нақыл мен ақылдың үйлесіміне мән берді. Оның «Китаб әт-Таухид» және «Тәуилат әл-Құран» еңбектері ислам теологиясының маңызды мұралары саналады [4].

Осы дәстүрлі ғылыми мектептерді танып-білу жастарға діни мәселелерді біржақты қабылдамай, дәлел мен білімге сүйене отырып пайымдауға көмектеседі.

Жат діни ықпалдың алдын алу – ортақ міндет

Сәләфилік бағыттың тарихы мен қалыптасуы исламтану ғылымында әртүрлі қырынан зерттеліп келеді. Оның қазіргі кезеңдегі көріністері де біркелкі емес. Дегенмен сәләфилік бағыттың өкілдері діни мәселелерді біржақты түсіндіріп, ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүрлі діни ұстанымдарды жоққа шығаруға бейім. Мұндай көзқарастар жастардың діни танымына кері әсер етіп, қоғамдағы діни бірлік пен рухани сабақтастыққа сызат түсіруде.

Зерттеушілер сәләфиліктің қазіргі түрлерінің қалыптасуын XVIII ғасырдағы діни реформалық қозғалыстармен, XIX–XX ғасырлардағы исламдық жаңғыру үдерістерімен және кейінгі кезеңдердегі әртүрлі бағыттармен байланыстыра қарастырады. Алайда бұл құбылыстың тарихын бір ғана оқиғамен немесе бір ғана тұлғамен түсіндіру ғылыми тұрғыдан дұрыс емес [5].

Сондықтан жастарға қандай да бір діни бағыт туралы үстірт пікір емес, оның тарихы, ұстанымы, діни дәлелдері мен қоғамдық ықпалы жөнінде ғылыми негізделген ақпарат беру қажет. Сонымен бірге діни көзқарасы өзгеше адамдарға қатысты заңсыз әрекетке немесе өшпенділікке жол берілмеуі тиіс. Сын нақты идеялар мен әрекеттерге бағытталғаны жөн.

Дін мен дәстүр – рухани сабақтастық

Қазақ халқының рухани дүниетанымы ислам дінімен ғасырлар бойы сабақтасып қалыптасты. Ата-бабаларымыз ұстанған діни жолдың негізінде имандылық, үлкенге құрмет, кішіге ізет, көршімен тату болу, ағайынмен араласу және ел бірлігін сақтау сияқты құндылықтар жатыр.

Құран Кәрімде: «Әй, адамдар! Біз сендерді бір ер мен бір әйелден жараттық. Сондай-ақ бір-бірлеріңді тануларың үшін ұлттар мен руларға бөлдік» делінеді («Хужурат» сүресі, 13-аят) [1]. Бұл аят адамзаттың алуан түрлілігін өзара таныстық пен түсіністікке негіздейді.

 

Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) мұсылмандарды бір-бірін жек көрмеуге, өзара қарым-қатынасты бұзбауға шақырған хадистері де қоғамдағы татулық пен бауырластықтың маңызын көрсетеді [6].

Қазақ ағартушысы Ыбырай Алтынсарин «Мұсылманшылықтың тұтқасы» еңбегінде мұсылмандықтың сыртқы көрініспен ғана өлшенбейтінін, ең алдымен иманның мәнін түсіну керектігін айтады. Ол: «Мұсылманның мұсылман аталуы құр мұсылман киімін киіп, мұсылман арасында жүргеннен емес. Әуелі иманды болып, ол иман деген не екеніне түсініп…» деп жазады [7]. Бұл ой бүгінгі жастар үшін де маңызды: діннің мәні – сыртқы белгіде ғана емес, оның адам мінезі мен іс-әрекетінде көрініс табуында.

Абай Құнанбайұлы да білім мен тәрбиенің маңызын ерекше атап өткен. Ол 38-қара сөзінде: «Ғылым-білімді әуелі бастан бала өзі ізденіп таппайды. Басында зорлықпенен яки алдаумен үйір қылу керек, үйрене келе өзі іздегендей болғанша» дейді [8]. Бұл пікір жас ұрпаққа білім мен ізденіске деген ынтаны ерте жастан қалыптастыру қажеттігін көрсетеді.

Ал Шәкәрім Құдайбердіұлының ар-ұждан туралы ойлары адамгершілік пен жауапкершіліктің мәнін терең ашады. Ақынның:

«Нысап пен мейірім, әділетті,

Жаныңдай көріп жан сақта.

Ол жолда өлсек, неміз кетті,

Мақсұтқа жетпей қалсақ та»,

деген өлең жолдары жастарды әділеттілікке, мейірімге және ар тазалығына үндейді [9].

Жастарды қорғаудың нақты жолдары

Жастарды жат діни ықпалдан қорғау тек тыйым салумен немесе ескерту жасаумен шектелмеуі керек. Бұл бағытта жүйелі тәрбие, сапалы білім және қоғамның бірлескен жұмысы қажет.

Біріншіден, жастар діни білімді сенімді әрі ресми дереккөздерден алуы тиіс. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының материалдарына, мешіт имамдарының түсіндірулеріне және білікті дінтанушылардың еңбектеріне жүгіну маңызды.

Екіншіден, әлеуметтік желідегі діни ақпаратты саралай білу қажет. Ақпарат авторының кім екенін, қандай дерекке сүйенетінін және оның айтқанының ғылыми негізі бар-жоғын тексеру – цифрлық сауаттылықтың бір бөлігі.

Үшіншіден, жастарға дәстүрлі исламның Ханафи мәзһабы мен Матуриди сенім мектебінің негіздерін түсіндіру қажет. Сонымен қатар қазақ халқының салт-дәстүрі мен рухани мұрасын таныту діни және ұлттық танымның сабақтастығын нығайтады.

Төртіншіден, ата-ана баласымен ашық сөйлесіп, оның діни сұрақтарына түсіністікпен қарауы керек. Жасөспірімді бірден айыптау немесе тыйым салу оның өз мәселесін жасыруына әкелуі мүмкін. Сондықтан сенімді қарым-қатынас орнату – алдын алудың маңызды жолы.

Бесіншіден, күмәнді діни ықпал байқалған жағдайда мәселені ушықтырмай, білікті имамға, теологке немесе қажет болған жағдайда психологке жүгінген жөн. Ал зорлық-зомбылыққа, заңсыз әрекетке немесе экстремизмге ашық шақырулар байқалса, тиісті мемлекеттік органдарға хабарлау қажет.

Алтыншыдан, жастардың бос уақытын тиімді ұйымдастыру да маңызды. Спорт, өнер, кітап оқу, еріктілік және қоғамдық жобалар жас адамның қабілетін дамытып, әлеуметтік ортаға пайдалы түрде араласуына мүмкіндік береді.

Қорытынды

Жастар – елдің ертеңі, ұлттың болашағы. Олардың рухани дүниесі мен дүниетанымының дұрыс қалыптасуы қоғамның тұрақтылығы мен бірлігіне тікелей әсер етеді. Сондықтан жас ұрпаққа діни білім берумен қатар, сыни ойлау, адамгершілік, ұлттық тәрбие және азаматтық жауапкершілік қасиеттерін қалыптастыруымыз қажет.

Дін адамды қоғамнан алыстатуға емес, керісінше, жақсылық жасауға, елмен етене болуға, ата-ананы құрметтеуге және адамзатқа пайда келтіруге үндейді. Осы құндылықтарды жастардың бойына сіңіру – отбасының да, білім беру ұйымдарының да, діни мекемелер мен жалпы қоғамның да ортақ міндеті.

Жастарды жат діни ықпалдан қорғау – олардың таңдау еркіндігін шектеу емес, дұрыс таңдау жасай алатындай білім мен рухани иммунитет қалыптастыру.

 

⸻

 

Пайдаланылған әдебиеттер

 

1. Құран Кәрім. «Нахыл» сүресі, 125-аят; «Хужурат» сүресі, 13-аят. Қазақша мағынасы: Халифа Алтай аудармасы.

2. Әл-Бұхари, Мұхаммед ибн Исмаил. Сахих әл-Бұхари; Муслим ибн әл-Хажжаж. Сахих Муслим.

3. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы. «Әбу Ханифа және Ханафи ғалымдары мен олардың еңбектері». 14.11.2025.

4. Оңғаров, Ершат. «Имам Матуриди жайлы не білеміз?». ҚМДБ, «Мұнара», 06.11.2020.

5. Lauzière, Henri. The Making of Salafism: Islamic Reform in the Twentieth Century. Columbia University Press, 2015; Wagemakers, Joas. “Salafism.” Oxford Research Encyclopedia of Religion, 2016.

6. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы. «Мәзһаб ұстанудың маңыздылығы». 02.08.2024. Хадистің қазақша түсіндірмесі және діни бірлік мәселесі.

7. Алтынсарин, Ыбырай. Мұсылманшылықтың тұтқасы («Шараитул-ислам»). 1883. Дәйексөзді түсіндіру үшін: ҚМДБ, «Ыбырай Алтынсариннің діни танымы», 17.10.2023.

8. Құнанбайұлы, Абай. Қара сөздер. 38-қара сөз.

9. ҚМДБ. «Шәкәрім Құдайбердіұлының ар ілімі». 15.11.2024.

 

Омаров Нұрсейт

Екібастұз қалалық мешітінің

   бас имамы                                       

                                       

  • Комментарии
Загрузка комментариев...
Разработано в АЛЬФА Системс