Рухани өскен сайын үнсіздіктің қадірін көбірек түсіне бастайсың. Адамдардың өзімен бетпе-бет келмеген кезде қаншама бос шу шығаратынын байқайсың. Сөз арзандайды. Пікір көбейеді. Ал ішкі тыныштық — сирек нәрсеге айналады. Дауыстарға толы бөлмеде отырсаң да, құлағыңа тек алаңдау ғана естілгендей болады. Көп адам сөйлеуді, өзін дәлелдеуді, көзге түсуді қалайды. Тыңдағысы келетіндер аз. Түсінгісі келетіндер — одан да аз.
Өсу саған әр нәрсеге бірден жауап бермей, жай бақылауды үйретеді. Ренжімей шегінуді үйретеді. Өз тыныштығыңды кінәлі сезінбей қорғауды үйретеді. Сынып, қайта жиналған адамдар өздерін жар салмайды — абыройын үнсіз алып жүреді. Ауырғанын мазақ еткендерге сауығып кеткенін дәлелдеуге тырыспайды. Қиын жолды таңдадым деп қошемет те күтпейді.
Біртіндеп сені тек сыртқы жағың үшін ғана қалайтын адамдардан алыстайсың. Қадамың баяулайды, бірақ сенімді болады. Аз сөйлейсің, бірақ сөзің салмақты болады. Ішкі үнсіздігің — бос емес, ол шешімдерге, тәртіпке, ешкім көрмейтін кішкентай жеңістерге толы. Енді біреуден «жабылу» күтпейсің, өз құндылығыңды дәлелдеуге де тырыспайсың.
Тыныштық — сенің ішкі қарсылығыңа айналады.
Қанағат — жай ғана жайлылық емес екенін түсінесің, ол — күш. Жүрегің ауыр болса да намаз оқу. Жаның шаршаса да күлімдеу. Жауап таппасаң да, алға жүре беру. Саған тиесілі нәрсе ешқашан қолдан кетпейтінін, ал тиесілі емес нәрсені күштеп ұстасаң — тек өзіңді жаралайтыныңды білу.
Сен жеңілдейсің әрі тыныш болуды сезінесің. Бірақ бұрынғыдан әлдеқайда өзіңді тірі сезінесің.
Хазіреті Имам Ғазали (қ.с.)
