Біздің қазіргі мына қоғамымыз философия, әлеуметтану және дінтану ғылымында (постсекулярлы) деп сипатталады. Яғни, бұл ұғым діни және зайырлы құндылықтардың өзара байланысын сипаттап, қазіргі заманғы қоғамның ерекше бір кезеңін білдіреді.
Постсекулярлы қоғам – бұл секуляризация (қоғамның зайырлы болуы) процесі аяқталмаған, бірақ сонымен бірге діннің қоғамдық өмірге оралуы байқалатын жағдайды көрсетіп, қазіргі қоғамдардың плюрализмін (әртүрлі дүниетанымдар мен көзқарастардың қатар өмір сүруін) бейнелейді.
Оның ерекшеліктері мыналар:
1. Діннің қайта жаңғыруы:
Постсекулярлы қоғамда дін өз маңызын жоғалтпайды, керісінше, зайырлы жүйеде де ықпалды болып қала береді. Дін тек жеке сенім ретінде ғана емес, қоғамның мәдени, әлеуметтік және саяси өмірінде де рөл атқарады.
2. Секуляризммен қатар өмір сүру:
Бұл қоғамда зайырлы құндылықтар мен діни құндылықтар қатар өмір сүреді. Діни сенімдер тек жеке деңгейде шектелмей, қоғамдық дискурстарға әсер етеді.
3. Диалог пен толеранттылық:
Постсекулярлы қоғам діндарлар мен дінсіздердің арасындағы диалог пен өзара түсіністікті қолдайды. Әртүрлі дүниетанымдар арасында бейбіт қатар өмір сүруге мүмкіндік береді.
4. Ғылым мен діннің байланысы:
Ғылыми жетістіктер мен діни сенімдер бір-бірін толықтыруы мүмкін деп саналады. Бұл дәуірде адамдар ғылымның да, діннің де өмірдегі орнын мойындайды.
Постсекулярлы қоғамның қауіптері
Бұл діни және зайырлы құндылықтардың қатар өмір сүруі барысында туындауы мүмкін әлеуметтік, саяси және мәдени қақтығыстар. Постсекулярлы қоғамда діннің қайта жаңғыруы кейде оң өзгерістер әкелсе де, белгілі бір қауіп-қатерлерді де тудырады.
Төменде постсекулярлы қоғамның негізгі қауіптері туралы айтамыз:
1. Қоғамның бөлінуі
Постсекулярлы қоғамда әртүрлі діни және зайырлы топтардың арасында терең идеологиялық бөліністер пайда болуы мүмкін:
Діни топтар мен зайырлы топтардың қайшылығы туындайды. Яғни, бір тарап діннің рөлін күшейтуді қаласа, екінші тарап мемлекеттің қатаң зайырлы қағидаттарға сүйенгенін қолдауы мүмкін.
Әр түрлі діни бағыттар арасындағы қақтығыстар туындайды. Діндер арасындағы түсініспеушіліктер мәдени және әлеуметтік қарама-қайшылықтарға әкелуі мүмкін.
2. Радикализм мен экстремизмнің өсуі
Кейбір діни топтар өз идеяларын қоғамға күштеп енгізуге тырысуы мүмкін, бұл радикалдық және экстремистік қозғалыстардың күшеюіне әкеледі.
Зайырлы қоғамға қарсы тұрған радикалды көзқарастар қоғамдық тұрақтылыққа қауіп төндіруі мүмкін.
3. Ғылым мен прогреске кедергі келтіру
Кейбір діни сенімдер ғылыми зерттеулер мен жаңалықтарға қарсы тұруы мүмкін, әсіресе биоэтика, эволюция теориясы немесе генетика салаларында.
Бұл прогресті баяулатып, білім беру жүйесіне әсер етуі мүмкін.
4. Толеранттылықтың төмендеуі
Постсекулярлы қоғамда әртүрлі діни және зайырлы топтар арасындағы толеранттылық деңгейі төмендеп, әлеуметтік шиеленістер күшеюі мүмкін.
Діни көпшілік топтар азшылық топтарды басып-жаншуға тырысуы ықтимал.
5. Саясаттың дінмен араласуы
Дін саясатқа ықпал ете бастаған кезде, саяси шешімдер рационалды және зайырлы қағидаларға емес, діни сенімдерге негізделуі мүмкін.
Бұл жемқорлық, авторитаризм немесе белгілі бір топтардың мүддесін ғана көздейтін саясатқа әкелуі ықтимал.
Қорытынды
Постсекулярлы қоғам мүмкіндіктермен қатар қауіптерді де алып келеді. Оны ұмытпау керек. Сондықтан, қоғамда діни және зайырлы құндылықтардың тепе-теңдігін сақтау маңызды. Ол үшін:
Толеранттылықты нығайту.
Мемлекеттің бейтараптығын сақтау.
Ғылым мен білімге басымдық беру.
Радикализм мен экстремизмге қарсы тиімді саясат жүргізу қажет!
Бір қызығы: Батыс Еуропа елдерінде ұзақ уақыт бойы секуляризм үстем болып келді. Алайда қазіргі таңда Еуропаның көптеген елдерінде дінге деген қызығушылық қайта жанданып келеді. Бұл құбылыстың өзі адамдарың дінсіз өмір сүреалмайтынын көрсетсе керек.
Мұндай қоғамның бір қорқынышы: дәстүрлі емес діндер белсенділіктерінің арқасында дәстүрлі дінге айналып кету қаупі жоғары.
Сондықтан мұндай қоғамның дәстүрлі діни бірлестіктері мен діндарлары өздерінің діни сенімдерін сақтаудың тетіктерін кеңесе отырып сақтауы өте маңызды.
Қазақстан сияқты елдерде зайырлы мемлекет болғанына қарамастан, дін қоғамның
мәдени және рухани өмірінде үлкен рөл атқарады.
Темур АМАНҚҰЛ
